Lem lép hạt là bệnh phổ biến trên lúa gia tăng rất nhanh về diện tích lẫn mức độ gây hại. Nếu không có phương pháp phòng ngừa từ rất sớm sẽ làm ảnh hưởng lớn đến toàn bộ năng suất vụ mùa. Hiện nay chưa có giống lúa này chống chịu được loại bệnh này.

Thực tế trong sản xuất lúa, lem lép hạt là bệnh xảy ra thường xuyên trên đồng ruộng và xảy ra ở tất cả các vụ lúa. Một thống kê cho thấy, bệnh lem lép hạt lúa có thể gây thất thu năng suất bình quân đến 20%, một số nơi thậm chí tới 50% do hạt bị lép lửng nặng.

Bệnh lem lép hạt lúa là gì

Bệnh lem lép hạt lúa là tên gọi chung cho hiện tượng hạt lúa bị lửng hoặc lép, bên trong rất ít gạo hoặc lép thì bên trong hoàn toàn không có gạo.

Bệnh lem lép hạt lúa

Khi hạt lúa bị lửng và lép, có thể kèm theo triệu chứng đổi màu vỏ hạt lúa và hạt gạo tùy theo tác nhân gây ra.

Phân loại bệnh lem lép hạt lúa

Có 2 loại lem lép hạt lúa phổ biến là Lép trắng, Lép xanh và Lép đen.

Các loại bệnh lem lép hạt

1. Lép trắng

Lép trắng là hiện tượng mà hạt lép màu trắng khi mới trỗ ra.

Nguyên nhân chính của lép trắng là do không được hình thành tế bào mẹ hạt phấn, vỏ trấu không được silic hóa và không hình thành chất diệp lục.

Nên khi lúa trỗ thấy các hạt lép màu trắng, thực tế là hoa đó không được hình thành đầy đủ.

2. Lép xanh

Lép xanh là hiện tượng do 2 nguyên nhân, trỗ ra đã lép sẵn do sự cố trong quá trình hoàn thành hạt phấn, tuy vỏ trấu đã hình thành chất diệp lục, nhưng không hoàn thiện hoa.

Nên khi trỗ ra vẫn thấy màu xanh. Hoặc gặp điều kiện bất lợi hoa không thụ phấn, thụ tinh được và hạt không được hình thành.

3. Lép đen

Lép đen là hiện tượng mà hạt lép có màu đen, nâu đen, do các tác nhân bên ngoài như vi khuẩn, nấm bệnh và cả nhện gié. Bệnh đen lép hạt có thể do nhiều loại nấm bệnh, vi khuẩn khác nhau gây nên.

Lem lép hạt lúa gây thiệt hại rất lớn về năng suất, có thể lên tới trên 70% năng suất. Thực tế 1 khóm lúa có từ 5 – 7 dảnh, thậm chí 10 – 15 dảnh hoặc cao hơn. Mỗi bông có từ 200 – 350 hạt, trọng lượng trung bình của 1000 hạt các giống lúa thuần > 20 gram, lúa lai > 25 gram.

Nếu mỗi khóm lúa có 7 bông, mỗi bông lúa có 200 hạt chắc thì năng suất lúa lai có thể đạt hơn 14 tấn/ha, lúa thuần có thể đạt hơn 11 tấn/ha. Song trên thực tế chỉ đạt tối đa khoảng 2/3 năng suất đó.

Tác nhân gây bệnh lem lép hạt lúa

Theo các kết quả điều tra nghiên cứu của Trung Tâm Bảo Vệ Thực Vật Phía Nam (1997), Viện Bảo Vệ Thực Vật (1995), Viện Lúa Đồng Bằng Sông Cửu Long (2000) kết hợp với nhiều tài liệu ở nước ngoài có thể xác định ra nhiều nguyên nhân.

Người ta phát hiện ra 3 đối tượng chính gây ra bệnh lem lép hạt lúa, đó là do Sâu hại, Vi khuẩn và Nấm bệnh. Trong đó, nguyên nhân do nấm hại là phổ biến nhất.

Cách trị nhện gié

Do nhện gié: Thường sống trong các bẹ lá lúa khi mật số cao chúng có thể bò lên trên bông lúa chích hút các gié lúa đang phát triển, những bông lúa bị hại thường mọc thẳng đứng và phần lớn số hạt đều bị lép.

Do vi khuẩn Pseudomonas glumae (tên mới Bukhoderia glumae): Làm thối đen hạt hoặc gây vết bệnh trên vỏ hạt.

Do nấm là chủ yếu: Bipolaris oryzae, Alternaria padwickii, Fusarium sp, Phoma sp, Curvularia lunata, Microdochium oryzae, Pyricularia oryzae, Sarocladium oryzae, Septoria sp, Ustilagonoides virens, Tilletia barclayana.

Sự phát sinh và tác hại của bệnh lem lép

Thời kỳ cây lúa dễ mẫn cảm với bệnh là từ giai đoạn trổ bông đến chín sữa và rơi vào những tháng có nhiệt độ thấp với độ ẩm không khí cao, lượng mưa lớn và số ngày mưa nhiều.

Lem lép hạt làm ảnh hưởng đến chất lượng và năng suất lúa, đồng thời tác hại vào vụ sau.

Bạn cần đặt câu hỏi về bệnh lem lép hạt, hãy điền vào thông tin vào form bên dưới đây:

GỬI CÂU HỎI

Biện pháp thủ công phòng trừ bệnh lem lép hạt

Về giống: Gieo cấy hạt giống ít mang mầm bệnh hoặc dùng giống lúa có xác nhận tuyệt đối, không lấy giống ở chân ruộng vụ trước bị lem lép nặng để gieo sạ lại. Trước khi ngâm, ủ, phơi khô, rê sạch để loại bỏ những hạt lép lửng, biến màu.

Thời vụ: Gieo cấy lúa vào thời kỳ phù hợp sao cho khi lúa trổ không trùng với thời kỳ mưa gió nhều, khi lúa có đòng và trổ không để ruộng bị khô hạn.

Phân bón: Bón phân đầy đủ và cân đối tuỳ theo giống, điều kiện đất đai và mùa vụ của từng vùng. Có thể áp dụng phương pháp bón phân theo màu lá lúa dựa vào bảng so màu hoặc bón phân đón đòng theo kỹ thuật “Không ngày, Không số”.

Sâu bệnh: Phòng trừ tốt các loại sâu bệnh phát sinh vào giai đoạn đòng và trổ là sẽ giảm bệnh lem lép hạt.

Cỏ dại: Cỏ dại là nơi ký sinh của nhiều nấm gây bệnh trên lá và hạt lúa. Cần phòng trừ cỏ trong ruộng cũng như trên bờ ruộng.

Thuốc đặc trị bệnh lem lép hạt lúa

Sử dụng biện pháp hóa học để phòng ngừa lem lép hạt

Xử lý hạt giống trước khi gieo sạ:

Pha hoạt chất Carben dazim (Vicarben 50HP), Benomyl (Viben 50BTN) nồng độ 3 ‰ cho hạt lúa giống đã phơi khô rê sạch vào ngâm 24 – 36 giờ vớt ra rửa sạch bằng nước trong sau đó ủ bình thường.

Xử lý hạt giống là cách không những giúp phòng ngừa ngoài bệnh lem lép hạt, mà còn các bệnh khác như đạo ôn lá, lúa von, vàng lá chín sớm,…

Thuốc đặc trị lem lép hạt lúa:

Nên chọn thuốc trừ bệnh phổ rộng để phun như Vixazol 275SC (hoạt chất Carbendazim + Hexaconazole), Vicarben 50HP (hoạt chất Carbendazim), Vivil 5SC (hoạt chất Hexaconazole), Viroval 50BTN (hoạt chất Iprodione), Workup 9SL (hoạt chất Metconazole), Vitin-New 250EC (hoạt chất Propiconazole).

Chú ý đọc kĩ hướng dẫn sử dụng trên bao bì để phun đúng liều lượng và đạt hiệu quả cao nhất.

Thời điểm phun là rất quan trọng:

Nên phun phòng sớm vì để bệnh xâm nhập vào hạt lúa rồi mới phun thì không hiệu quả. Phun hai lần vào thời kỳ lúa bắt đầu trổ và trổ đều giúp hạn chế các loại nấm phát triển trên vỏ hạt lúa.

Chú ý nếu phun thuốc muộn khi lúa vào mẩy hoặc chín sữa thì hiệu lực thuốc không cao. Phun vào giai đoạn đòng trổ này còn giúp phòng trừ được các bệnh khác như đốm vằn, đạo ôn cổ bông, vàng lá chín sớm, thối bẹ lá đòng.

Có 3 yếu tố ảnh hưởng đến năng suất lúa giai đoạn đòng và trỗ: Dảnh vô hiệu, lem lép hạt, bộ lá đòng. Cả 3 yếu tố đều dẫn tới lép và lửng hạt.

Hạn chế tối đa dảnh vô hiệu:

Dảnh vô hiệu là các dảnh không cho bông hoặc cho bông nhưng trỗ sau và chín muộn không cho năng suất. Được sinh ra do điều tiết nước và bón phân sai khoa học.

Trong điều kiện ruộng có nước, nếu bón nhiều phân lân và đạm giai đoạn cuối đẻ nhánh, thúc đòng quá sớm, sẽ kích thích bộ rễ và lá phát triển. Bón đạm làm bộ lá xanh non, chồi non là nơi tổng hợp auxin, là chất kích thích ra rễ.

Mặt khác lân có khả năng kích thích rễ phát triển, rễ là nơi tổng hợp cytokinin, là chất làm trẻ hóa tế bào. Vì vậy khiến cây lúa đẻ thêm các dảnh vô hiệu.

Ngoài ra có thể hạn chế số dảnh bằng cách cắt nước cuối đẻ nhánh đến lúc lúa phân hóa đòng nếu điều kiện thủy lợi cho phép.

Hạn chế lem lép hạt:

Dảnh vô hiệu nhiều, bộ lá lúa xanh non ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp Giberelin (GA) (chất kích thích phân hóa mầm hoa), nếu thiếu nó có thể dẫn tới lép xanh và lép trắng. Vì GA giai đoạn này được tổng hợp chủ yếu là từ các lá bánh tẻ (bộ lá đòng).

Do đó cần bón đón đòng và điều tiết lượng nước hợp lý. Thời gian bón đón đòng tốt nhất là tại bước thứ 2 của quá trình phân hóa đòng (hình thành gié cấp 1). Tuy nhiên người nông dân phân biệt được đâu là bước thứ 2.

Có một kinh nghiệm thực tiễn giúp nhận diện như sau: Khi cây lúa bắt đầu phân hóa đòng, bộ lá chuyển vàng sáng, tròn mình. Bước 2 chính là lúc mắt lá cờ (lá cạnh bông sau này) trùng với mắt lá kế bên hoặc bóc dảnh lúa ra và thấy cây lúa có thân thật, bắt đầu có phần lông trắng trên đỉnh thân.

Nếu cần phòng trừ các bệnh như thối thân, vàng lá, khô vằn thì nên chọn các thuốc thuộc nhóm Triazole như Nevo 330EC, Anvil 5SC… vì ngoài phòng trừ bệnh, còn giúp ức chế sinh trưởng ngọn (không dùng nhóm này cho cây họ bầu bí), giúp kìm hãm tổng hợp auxin.

Bảo vệ bộ lá đòng:

Bộ lá đòng có 4 lá trên cùng quyết định năng suất lúa. Khi cây lúa phân hóa đòng, bộ lá đòng được cố định, thời điểm này cây lúa không thể mọc thêm được lá nào nữa.

Bộ lá đòng cần phải khỏe, đứng và sạch bệnh hiệu suất quang hợp tăng cao và hạn chế tối đa việc tích lũy nguồn bệnh và lây lan sang hạt gây nên lép đen và lép xanh.

Phòng trừ, ngăn chặn nguồn bệnh tích lũy gây ra lép hạt và bảo vệ bộ lá đòng bằng các loại thuốc như Anvil 5SC (0,8 lít/ha) giai đoạn cuối đẻ nhánh, Nevo 330EC (0,3 – 0,4 lít/ha) giai đoạn từ làm đòng – trước trỗ, sau trỗ 1 tuần.

Nếu có áp lực đạo ôn, trước lúc trỗ có thể dùng Amistar Top 325SC (0,4 lít/ha) để phòng đạo ôn cổ bông, cả vàng lá, khô vằn, lem lép hạt.

Bạn cần đặt câu hỏi về bệnh lem lép hạt, hãy điền vào thông tin vào form bên dưới đây:

GỬI CÂU HỎI
(26) BÌNH LUẬN
  • Ngọc Hưng

    Cho tôi hỏi sử dụng thuốc xịt lúa chắc hạt nào tốt nhất?

    • Fao Việt Nam

      Chào anh Hưng, rất nhiều khách hàng hỏi về thuốc dưỡng hạt lúa nào hiệu quả để giúp hạt lúa chắc hơn. Thực tế bệnh lem lép hạt là nguyên nhân khiến đồng ruộng giảm năng suất nghiêm trọng nhất, cho nên cần xử lý sớm.

      Tại Sóc Trăng, bà con nông dân đã áp dụng giải pháp đặc trị bệnh lem lép hạt bằng LUNA EXPERIENCE 400SC phun 2 lần trước và sau trỗ rất hiệu quả.

      Liều lượng là 0.5L/ha tương đương 50 ml thuốc cho 1.000 mét vuông, Lượng nước phun là 400 – 500 L/ha, Thời điểm phun: Lần 1 khi lúa bắt đầu trổ, Lần 2 sau khi lúa trổ đều, sản phẩm xuất xứ Hàn Quốc. Mời anh tham khảo video:

  • Hoàng Anh

    Cho tôi hỏi về thuốc help trị lem lép hạt lúa có hiệu quả không?

    • Fao Việt Nam

      Chào anh, thuốc Help 400SC có thành phần chính là Azoxystrobin 250 g/lít và Difenoconazole 150 g/lít, dùng để phòng trừ bệnh lem lép hạt rất hiệu quả.

      Với cơ chế phòng trừ đa tác động nên giúp ngăn chặn các loại nấm xâm nhiễm, diệt nấm từ bên trong; ngoài ra còn giúp lúa vô gạo nhanh, hạt chín đẹp và giữ lá đòng khi chín còn mơ.

      Liều lượng là 0.3l/ha (tương đương 30ml/25l).

      Đặc biệt, nếu kết hợp thuốc Help 400SC với Bump 650WP sẽ đẩy nhanh hiệu quả phòng trị bệnh lem lép hạt và đạo ôn, nhưng lại giúp giảm bớt công phun xịt.

  • Thu Hương

    Cho tôi hỏi liều lượng sử dụng thuốc trừ bệnh nevo 330ec như thế nào?

    • Fao Việt Nam

      Chào chị, Nevo 330EC có thành phần chính gồm Cyproconazole 80g/l và Propiconazole 250g/l. Liều lượng để trị bệnh lem lép hạt là 0.25 lít/ha, thời gian cách ly là 15 ngày.

  • Nguyễn Dương

    Cho tôi hỏi gié lúa là gì?

  • Vương Huy

    Cho tôi hỏi thuốc xịt lúa lẫn hiệu quả?

    • Fao Việt Nam

      Chào anh, lúa lẫn chủ yếu do trên động ruộng trong quá trình canh tác lâu dài có lẫn hạt giống lúa khác, hoặc 2 vụ gần nhau trồng 2 giống lúa khiến hạt lúa vụ trước xót lại. Hiện tại không có thuốc trị lúa lẫn, bởi vì xịt thì diệt cả lúa chính vụ. Cho nên chỉ có cách duy nhất là xử lý đồng ruộng kỹ trước khi gieo trồng và nhỏ bỏ thủ công khi xuất hiện lúa lẫn.

  • Phan Tùng

    Cho mình hỏi hoạt chất hexaconazole là gì? Dùng thuốc có hoạt chất này có trị được bệnh lem lép hạt lúa không?

    • Fao Việt Nam

      Hexaconazole là hoạt chất có khả năng diệt trừ nấm phổ rộng, thông qua cơ chế ngăn cản nấm tổng hợp Ergosterol (là chất tạo màng tế bào nấm), khiến nấm bị cô lập và ngừng phát triển do không thể hình thành tế bào mới. Vì vậy, bệnh lem lép hạt nếu gây ra do nấm thì có thể dùng thuốc chứa hoạt chất này như Vixazol 275SC và Vivil 5SC.

  • Đặng Quyên

    Cho tôi hỏi về thuốc vixazol trị bệnh lem lép hạt liều lượng dùng thế nào?

    • Fao Việt Nam

      Vixazol 275SC là thuốc đặc trị nấm với thành phần chính là 2 hoạt chất Carbendazim 250g/l và Hexaconazole 25g/l. Đối với bệnh lem lép do nấm thì thuốc giúp thân lá phát triển xanh tốt hơn, quả bóng đẹp và hạt vàng sáng hơn. Liều lượng dùng là 1 lít/ha, pha 60 ml/bình 25 lít nước. Lượng nước phun là 400 lít/ha, phan 2 lần trước khi lúa trỗ và sau khi trỗ đều.

  • Bé Ngọc

    Cho em hỏi ngu cái là cây lúa có hoa không?

    • Fao Việt Nam

      Lúa đương nhiên là có hoa em nhé, thời điểm bắt đầu ra hoa người ta gọi là trỗ đòng, nhưng vì hoa lúa nhỏ xíu trên bông nên người ta ít để ý.

  • Bảo Bảo

    Cho tôi hỏi thuốc trừ sâu amistar top có tác dụng gì vậy?

    • Fao Việt Nam

      Chào anh, thuốc Amistar Top 325SC dạng lỏng, có thành phần gồm 200g/L Azoxystrobin và 125g/L Difenoconazole. Tác dụng diệt tế bào nấm nhờ cơ chế ức chế tổng hợp Ergosterol (thành phần tạo màng tế bào) và ngăn cản hình thành ATP ở ty thể (năng lượng cung cấp cho hoạt động sống của tế bào nấm).

      Amistar Top 325SC dùng để trị bệnh khô vằn, vàng lá chín sớm, lem lép hạt và đạo ôn. Đối với lem lép hạt thì liều lượng là 0.35 lít/ha, thời gian cách ly là 10 ngày.

  • Hải Anh

    Cho mình hỏi cây lúa cần ít nước vào giai đoạn nào?

    • Fao Việt Nam

      Chảo Hải Anh, lúa cần ít nước nhất vào giai đoạn lúa chín cận thu hoạch, khi này lúa cần năng để hạt lúa được chắc mẩy hơn!

  • Quang Hà

    Cho mình hỏi cytokinin là gì? Có liên quan gì đến sự sinh trưởng của cây lúa?

    • Fao Việt Nam

      Cytokinin là chất làm trẻ hóa tế bào, đối với cây lúa mà nói, nếu ở giai đoạn cuối đẻ nhánh khi ruộng đang có nước mà bón quá nhiều phân lân, thì sẽ kích thích bộ rễ phát triển, từ đó tạo điều kiện cho cây đẻ thêm dảnh vô hiệu.

      Để hạn chế rảnh vô hiệu, cần chú ý cắt nước ở giai đoạn cuối đẻ nhánh và điều tiết phân bón cho phù hợp.

  • Hà Thu

    Mình muốn biết là iprodione là gì?

    • Fao Việt Nam

      Iprodione là một hoạt chất có trong các loại thuốc bảo vệ thực vật, có khả năng phòng trị các loại sâu bệnh. Đối với bệnh lem lép hạt lúa do sâu hại ta có thể dùng thuốc Viroval 50BTN; Prota 50 WP, 750 WG; Rora 750WP, Rorang 50WP; Rovannong 50 WP, 250SC, 500SC, 750 WG; Royal 350 SC, 350 WP; Rovral 50 WP, 750WG; Tilral 500 WP; Viroval 50 WP; Zoralmy 50WP, 250SC; Rollone 500SC, 550WP, 502WP, 750WP, 810WP; Bigrorpran 600WP…

  • Đình Cương

    Cho mình hỏi công dụng của hoạt chất Carbendazim?

    • Fao Việt Nam

      Hoạt chất Carbendazim có trong các thuốc như Vixazol 275SC hoặc Vicarben 50HP có công dụng ức chế quá trình phân bào giảm nhiễm trong tế bào sợi nấm, từ đó gây ảnh hưởng cho sự phát triển của sợi nấm. Do đó thuốc chứa Carbendazim có khả năng phòng trị bệnh lem lép hạt do nấm rất tốt.