Lâm nghiệp

Đẩy mạnh lâm nghiệp bền vững tại Việt nam: vai trò của FAO

Từ năm 1945 đến năm 1994 độ che phủ rừng ở Việt Nam đã giảm gần một nửa, từ 45 phần trăm xuống chỉ còn 26 phần trăm tổng diện tích đất. Thật may mắn là chiều hướng này đã đảo ngược trong những năm gần đây: kể từ năm 1991 đã trồng được 1,4 triệu hecta rừng; và trong khoảng từ 1995-97 độ che phủ rừng tự nhiên đã tăng 0,5 triệu hecta nhờ công tác bảo vệ rừng. Trong khi phần lớn các khu rừng trồng mới đều dành cho mục đích sản xuất, tỷ lệ diện tích rừng phòng hộ vẫn đang ngày càng tăng lên.

Chương trình Lâm nghiệp của FAO nhằm vào một trong những vấn đề quan trọng, phức tạp và gây tranh luận nhiều nhất của thời hiện đại – đó là làm sao để tối đa hoá tiềm năng của cây, rừng và các tài nguyên có liên quan nhằm cải thiện điều kiện kinh tế, xã hội và môi trường cho nhân dân trong khi vẫn bảo tồn tài nguyên để đáp ứng những nhu cầu của các thế hệ tương lai. Phù hợp với các ưu tiên của Chính phủ, hỗ trợ của FAO cho ngành lâm nghiệp Việt Nam có bốn mục tiêu bao trùm – nhằm chấm dứt nạn phá rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ rừng đầu nguồn và mục tiêu cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng là cải thiện sinh kế cho người dân sống quanh các khu rừng. Thách thức đặt ra rất lớn và vẫn còn nhiều việc phải làm. Tuy nhiên, một vài thành công gần đây đã cho thấy một bức tranh đáng khích lệ về khả năng đạt được nhiều thành tựu mới từ những nỗ lực bỏ ra.

Hỗ trợ hành động chung

Từ đầu năm 1999, những tổ chức đa phương và song phương hoạt động tích cực nhất trong lĩnh vực lâm nghiệp tại Việt Nam đã hợp tác với Chính phủ nhằm hỗ trợ Chương trình Tái trồng năm triệu hecta rừng. Chương trình này tiến hành cho đến năm 2010, được triển khai nhằm mục đích chống tình trạng suy thoái rừng nghiêm trọng trên toàn quốc, là hiện thân của một nỗ lực cấp bách nhằm tăng độ che phủ rừng và nâng cao độ bền vững sinh thái trong khi phát triển các cơ hội thu nhập cho dân cư nông thôn. FAO là một đối tác tích cực trong chương trình hợp tác giữa Chính phủ và các nhà tài trợ, và cam kết tham gia đến cùng vì sự thành công trong tương lai của chương trình này.

Tổ chức đang cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho quá trình thực thi Chương trình Tái trồng năm triệu hecta rừng và giúp xây dựng năng lực cho các cán bộ nhân viên thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng như các đơn vị cấp dưới bao gồm các cán bộ lâm nghiệp cấp tỉnh, huyện và cán bộ nông lâm cấp xã cũng như những giảng viên lâm nghiệp. Một dự án của FAO đang cố gắng xây dựng những mối quan hệ phối hợp với các dự án khác trong Chương trình Tái trồng 5 triệu hecta rừng ở Việt Nam qua việc tạo điều kiện cho các chuyên gia Việt Nam chủ chốt tiếp xúc với những hoạt động quy hoạch sử dụng đất của các dự án này. Hiện nay FAO đang hỗ trợ xây dựng các tiêu chí và chỉ thị về đánh giá đất rừng, hướng dẫn về quy hoạch sử dụng đất rừng có sự tham gia của người dân cũng như hướng dẫn về theo dõi và đánh giá hoạt động trồng mới và khoanh nuôi rừng.

Đẩy mạnh nghiên cứu, phân tích chính sách lâm nghiệp và lập kế hoạch thực hiện

Các hoạt động lâm nghiệp bền vững chỉ có thể tiến hành được trong một khuôn khổ chính sách và thể chế thích hợp. FAO đang giúp Việt Nam xây dựng năng lực quốc gia để tiến hành nghiên cứu và phân tích chính sách ngành lâm nghiệp, và dựa trên kết quả phân tích này điều chỉnh các chính sách lâm nghiệp cho thích hợp với những nhu cầu năng động về kinh tế-xã hội và môi trường của đất nước. Trong bối cảnh này, Chương trình Hỗ trợ nghiên cứu lâm nghiệp cho châu á và Thái Bình Dương do Hà Lan tài trợ đang tiến hành đào tạo về những hệ thống quản lý rừng hiện đại nhất cho một thế hệ cán bộ lâm nghiệp và cán bộ khoa học mới của Việt Nam. Các công trình nghiên cứu toàn ngành lâm nghiệp cũng như từng phân ngành cụ thể của từng quốc gia được coi là những điểm khởi đầu cơ bản để kiểm điểm chính sách và trên cơ sở đó sửa đổi các kế hoạch đầu tư và phát triển lâm nghiệp một cách thích hợp. Công trình nghiên cứu tổng quan ngành lâm nghiệp Việt Nam do FAO hoàn thành năm 1994 có ý nghĩa quan trọng như vậy. Được tiến hành trước tình hình khó khăn trong quá trình đổi mới, công trình nghiên cứu tổng quan này đã giúp làm sáng tỏ hiện trạng, những khó khăn và cơ hội mà rừng Việt Nam gặp phải. Đánh giá cũng đã chỉ ra phương hướng cho sự tham gia của các nhà tài trợ trong tương lai.

Đẩy mạnh công tác quy hoạch sử dụng đất và giao đất rừng

Đẩy mạnh công tác quy hoạch sử dụng đất và giao đất rừng

Quy hoạch sử dụng đất và giao đất rừng là những lĩnh vực cần quan tâm đặc biệt ở Việt Nam. Hiện còn chưa có một cách tiếp cận có hệ thống để giải quyết công tác quy hoạch sử dụng đất rừng ở cả cấp trung ương lẫn cấp địa phương. Bên cạnh đó, mặc dù đã có những bước tiến quan trọng trong công tác giao đất nông nghiệp kể từ khi ban hành Luật đất đai năm 1993 thì công tác giao đất rừng vẫn bị tụt hậu một cách đáng kể. Có nhiều vấn đề cản trở quá trình giao đất rừng ở Việt Nam, bao gồm địa hình không thuận lợi, ít có bản đồ sử dụng đất cập nhật, ranh giới không rõ ràng giữa các loại đất khác nhau và những khó khăn trong quá trình áp dụng luật vào thực tiễn sử dụng đất. FAO đã và đang hỗ trợ những nỗ lực nhằm hoàn thiện công tác quy hoạch sử dụng đất và giao đất rừng; Chương trình Tái trồng năm triệu hecta rừng là một ví dụ cơ bản. Hiện nay tại Việt Nam công tác quy hoạch sử dụng đất cho phát triển rừng (cả trồng mới lẫn khoanh nuôi có hỗ trợ) chưa được tiến hành trên cơ sở xác định điều kiện lập địa thích nghi với cây trồng (‘Đất nào cây nấy’). FAO đang hỗ trợ kỹ thuật cho Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn để giải quyết vấn đề này. Ngoài ra, Tổ chức đang khuyến khích các chuyên gia Việt Nam áp dụng một cách tiếp cận kinh tế-xã hội trong công tác quy hoạch sử dụng đất và giao đất rừng.